خانه‌ی دوست کجاست؟

( به مناسبت اول اردیبهشت بیست و ششمین سال‌مرگ سهراب سپهری)

15 مهرماه 1307 در کاشان متولد شد.پدر و مادرش هر دو اهل ذوق و ادب بودند. دوره ابتدایی و متوسطه را در کاشان می‌گذراند و به ادامه تحصیل به دانشسرای تهران می‌رود. سادگی و معصومیت سهراب باعث می‌شد که او هیچ‌گاه به شیوه‌ی سخت‌گیرانه و خشن تعلیم و تربیت در آن زمان روی خوش نشان ندهد.

مدرسه، خواب‌هاي مرا قيچي كرده بود . نماز مرا شكسته بود . مدرسه، عروسك مرا رنجانده بود . روز ورود، يادم نخواهد رفت : مرا از ميان بازي‌هايم ربودند و به كابوس مدرسه بردند . خودم را تنها ديدم و غريب ... از آن پس و هربار دلهره بود كه به جاي من راهي مدرسه مي‌شد.... (اتاق آبي - صفحه 33)

دیدارش با منصور شیبانی باعث دگرگونی عمیقی شد که خود از آن به عنوان تکانی دلپذیر در زندگی‌اش نام می‌برد. از اداره فرهنگ كاشان که کارمند آن‌جا بود استعفاء می‌دهد و برای تحصیل در رشته‌ی نقاشی به دانشكده هنرهاي زيبا در تهران مي‌آید. و این آغازدوره موفقیت‌های سهراب در زمینه نقاشی و شعر است.

اهل کاشانم

پیشه ام نقاشی است:

گاه‌گاهی قفسی می سازم با رنگ،می فروشم به شما

تا به آواز شقایق که در آن زندانی است

دل تنهایی‌تان تازه شود

چه خیالی، چه خیالی..می‌دانم

پرده‌ام بی‌جان است.

خوب می‌دانم، حوض نقاشی من بی‌ماهی است.

بیشتر ما سهراب را به‌خاطر شعرهایش می‌شناسیم. کمتر کسی است که سهرابِ نقاش را بشناسد.در حالی که شهرت سهراب در آغازِ کارش ( اوایل دهه‌ی سی) به‌خاطر نقاشی‌هایش بود ونه اشعارش. نقاشي‌های‌ سپهري‌ بسیار‌ ساده‌ است‌. اغلب‌ مثل‌ شعرهایش‌ است‌ كه‌ از لحظه‌های‌ تصويری‌ خيال‌ برداشته‌ است‌. در واقع‌ او خواسته‌ است‌ كه‌ لحظه‌هاي‌ زنده‌ را ثبت‌ كند. لحظه‌زندگي‌ را ثبت‌ كند. مثلاً زندگي‌ای‌ را كه‌ سال‌ها در لابه‌لاي‌ درختان‌ يك‌ دره‌ در جريان‌ است ‌تصوير كند.شعر سهراب یا نقاشی سهراب هر دو ساده و در عین حال پر از مفهوم زندگی‌ست..

منظره‌ای از کاشان- نقاشی‌های اولیه سهراب

سهراب به خوبی درک کرده بود که يك‌ نقاش‌ خوب‌ تنها با چشم‌ و دستش‌ نقاشي‌ نمي‌كند بلكه‌ با تمام‌ وجودش‌. همانطوركه‌ يك‌ شاعر خوب‌ نيز با شعرش‌ و براي‌ شعرش‌ زندگي‌ می‌كند. چه در اشعار و چه در نقاشی‌هایش خاك‌ وجود دارد. او عاشق‌ خاك‌ است‌. عاشق‌ زمين‌ است‌. همه‌ جا، جای‌ پاي‌ سپهري‌را روي‌ خاك‌ مي‌بينيم‌. روي‌ خاكهاي‌ كنار بوته‌ها، روي‌ خاك‌های‌ كنار جوي‌ آب‌، روي‌ خاك‌های ‌كنار درختان‌، درختانی‌ كه‌ سيب‌هايش‌ روي‌ خاك‌ها افتاده‌اند و مانده‌اند و يادگار نقاشي‌ اصيل‌ دوران‌ ما خواهند بود.

سهراب

دوران‌فرماليسم‌ در كار هر آغازگرِ هنر دوران‌ شيفتگی‌ به‌ فرم‌ و فن‌ است‌ نه‌ شيفتگی‌ به‌ محتوی‌. دوران‌سياه‌ مشق‌ است‌ و گاه‌ هنرمندان‌ ما تا به‌ آخر معتاد و اسير آن‌ می‌‌شوند و از گفتن‌ و انديشيدن‌ بازمی‌مانند. نگاه بدیع سهراب به زندگی باعث شد تا دوران‌ فرماليسمی‌ كارهای‌ سهراب‌ خيلي‌ زود سپري‌ شود.

سهراب‌ در ابتدا به‌ كوبيسم‌ سپس‌ به‌سورئاليسم‌ متمايل‌ می‌شود. اگر وجود گرايش‌ كوبيسمی‌ را تحت‌ تأثير تعليمات‌ ضياپور(1299ـ 1378ش‌) تلقی‌ كنيم‌. گرايش‌ بعدی‌ احتمالاً با درون‌گرايی‌ روشنفكران‌ ايرانی‌ پس‌ از كودتاي‌ 28 مرداد بی‌‌ارتباط‌ نيست‌. اما سپهري‌ در همان‌ سال‌ها هم‌ به‌ خاوردور فكر می‌كند.بسیاری از نقاشی‌های آخر سهراب را سبکی آمیخته از کوبیسم به همراه نشانه‌هایی از سورئالیسم می‌دانند.

ترکیب کوبیسم و سورئالیسم - از آثار دوره میانی نقاشی‌های سهراب

باید امشب چمدانی را

که به اندازه پیراهن تنهایی من جا دارد،بردارم

و به سمتی بروم

که درختانِ حماسی پیداست.

رو به آن وسعت بی‌واژه که همواره مرا می‌خواند.

یک‌نفر باز صدا زد:‌سهراب!

کفش‌هایم کو؟

سهراب سپهری اول اردیبهشت‌ماهِ سالِ ‌1359 ساعت 6 بعدازظهر در بیمارستان پارس تهران به علت عارضه‌ی سرطان خون چشم از جهان فرو بست.صحن امام‌زاده سلطان علی، روستای مشهد اردهال واقع در اطراف كاشان ميزبان ابدی سهراب گرديد.روی سنگ قبرش حک شد: